Van de krant naar de klas

Op een avond vond ik een pakketje in onze brievenbus. Het bleek een laat verjaardagscadeautje van een goede vriendin die Spaans doceert aan Thomas More in Mechelen. In het pakje zat dit boek: Expeditie Onderwijs, remedies voor ons falend onderwijsbeleid. 

Soetkin Bulcke, de schrijfster, is een collega van mijn vriendin aan Thomas More. Maar in een vorig leven was Soetkin journalist, zoals ik. En net zoals ik, gooide ze het roer om. Ze ging Nederlands geven in een technische school in het Antwerpse. Net zoals ik. Met zoveel raakvlakken vond mijn goede vriendin dat ik dit boek gewoon móést lezen.

Na twintig jaar in de journalistiek, is Soetkin Bulcke toe aan iets anders. Op een feestje ontmoet ze een kennis die zich na een burn-out omschoolt tot leerkracht. Ze leest ook over het lerarentekort, en dat alles samen zet haar aan het denken. Dat lerarendiploma heeft Soetkin al, dat behaalde ze lang geleden.

Om half vier naar huis

Dan ziet Soetkin een vacature: twaalf uur Nederlands-Engels in het TSO-Lichamelijke Opvoeding (Soetkins ervaringen dateren van vóór de hervorming), op zes kilometer van haar deur. Ze mailt de directeur en mag meteen beginnen. Het idee van een paar vaste uren per week — mét vakanties — spreekt haar wel aan. Een handboek, een klas, om half vier naar huis: zo stelt ze het zich voor. Valt dát even tegen.

Drama

Soetkin beschrijft hoe ze plots voor klassen staat die al drie maanden geen les Nederlands of Engels hebben gehad. De eerste lessen zijn een drama. In de klas reageert niemand wanneer ze binnenkomt. Leerlingen blijven staan, luisteren niet, negeren haar. Na nog wat vruchteloze lespogingen, waarin leerlingen opdrachten niet maken, niet meewerken en steevast hun boek niet bij zich hebben, verandert ze haar aanpak.

Kamp Waes to the rescue

In de drie klassen waarin ze lesgeeft, vraagt ze wie het tv-programma Kamp Waes kent.  Iedereen kent het. Ze toont een fragment uit een aflevering waarin de rekruten straf krijgen omdat hun opdrachten en materiaal niet in orde zijn. Ze krijgen poids moral door special force-agent Fly. De leerlingen kennen het concept ‘poids moral’; het is extra strafgewicht voor in de rugzak van de rekruten. Soetkin legt uit dat ook zij poids moral verdienen omdat ze zelden in orde zijn. Ze laat hen kiezen: ofwel is zij de vriendelijke instructeur,  en zorgt ze voor toffe lessen. Ofwel is ze special force-instructeur Fly, de strenge. De boodschap komt aan. Geleidelijk krijgt Soetkin meer grip op haar leerlingen en leert ze collega’s kennen. Behalve haar parallel-collega die haar het hele schooljaar zal boycotten, kan ze bij hen terecht voor goede raad en tips.

Help, wat trek ik aan?

‘Expeditie onderwijs’ leest als een soort dagboek waarin de schrijfster beetje bij beetje - en met veel vallen en opstaan - een nieuwe wereld ontdekt. Ze heeft het over de mails vol afkortingen die ze niet begrijpt, over haar schokkende besef dat er leerlingen zijn die – in tegenstelling tot zijzelf - níét van theater houden. Over de fuck you’s die ze naar haar hoofd krijgt geslingerd, over vernielde jongenstoiletten, over hautaine stiefmoeders op het oudercontact en over haar ‘leerkrachtoutfits’. Over klassen die vol zitten met leerlingen met niet-vastgestelde labels, maar o zo veel noden.

Maar Soetkin houdt stand, zelfs als corona uitbreekt. Door haar enthousiasme en creatieve ideeën krijgt ze (bijna al) haar leerlingen mee, en veel verder dan Soetkin én de leerlingen zelf hadden gedacht.

Wat vond ik ervan?

Wat Soetkin Bulcke schrijft, is héél herkenbaar. Ook mijn eerste stagelessen in de Campus Technologie van het Sint-Ritacollege in Kontich waren een ramp. Het hielp ook niet dat mijn vakmentor de hele eerste stageweek ziek was, en ik in mijn eentje voor de leeuwen werd gegooid. Ze aten dus mij op met huid en haar. Ik verzon geen Kamp Waes, maar vroeg een leerkracht om mee in de klas te komen zitten. Dat hielp ook.

Labeltjes

Ook ik geraakte niet wijs uit de letterwoorden die om de haverklap worden gebruikt, alsof ze gewoon in Van Dale staan. Ook ik had het gevoel dat ik elke les een podium beklom en daarbij een aangepaste – lees: grijs en beige –  outfit moest dragen. En ook ik stelde bij elk van mijn in totaal zestig leerlingen een labeltje vast: dyslexie, ADHD, ASS, en vaak meer dan één label tegelijk. Maar een handjevol van hen had ook écht een diagnose gekregen en kreeg ondersteuning. De rest moest zijn plan maar trekken.

Gezellige bende

En hoewel ze zeker ook haar blunders beschrijft, heb ik het idee dat Soetkin de realiteit wat heeft opgeblonken. Zo heeft ze het over haar ‘ordeverstoorders’ die pareltjes van essays schrijven. De meeste van mijn leerlingen hadden moeite met het schrijven van volzinnen, met een onderwerp en een werkwoord erin. Geen een van mijn leerlingen las ooit een boek. Maar Soetkin krijgt de haren wél zover om literaire klassiekers te lezen. En haar collega’s vormen – op de parallelleerkracht na – een gezellige bende.

Stroeve stijl

Maar och, dat oppoetsen begrijp ik wel. Niemand zit te wachten op een boek vol geklaag. Wat me meer stoorde, is de vaak stroeve schrijfstijl van Soetkin. Zoals in deze zin (over een avontuurlijke schooluitstap): ‘Ik heb hun verteld dat ik bang ben voor dat klimparcours en meerderen geven toe dat ze er ook bang voor zijn.’  En wat dan precies de ‘remedies voor ons falend onderwijsbeleid’ zijn, zoals de omslag aankondigt, weet ik nog altijd niet zo goed.   

Al met al is ‘Expeditie onderwijs’ dus – ik val in herhaling – een heel herkenbaar boek voor de zij-instromer. En als je een oogje dichtknijpt voor de opstelstijl, leest het ook lekker weg.  

Wat leerde ik eruit voor de lessen Nederlands?

Soetkin leest veel en heeft een brede kennis. Zonder te beweren dat ik dat ook heb, is het wel zo dat ik als journalist vaak op bijzondere plekken kwam en bijzondere mensen heb ontmoet. Als leerkracht put Soetkin gretig uit die vijver: ze spreekt haar relaties aan om aan goedkope tickets te geraken, praat over modeontwerpers die ze heeft ontmoet en over de architectuur waarover ze heeft geschreven. Ik heb als startende leerkracht dan wel geen ervaring voor de klas, maar ik heb wél veel andere boeiende ervaringen om me te inspireren. Laat ik dat maar eens gaan doen, dan!

🔎 Bron: Bulcke, S. (2023). Expeditie onderwijs. Manteau.