Onze dochter, het Zondagskind

Eigenlijk was ik in de plaatselijke bib op zoek naar graphic novels. Maar toen zag ik dit boekje liggen: Zondagskind van Judith Visser in 'makkelijke taal'. Naast Joe Speedboot van Tommy Wieringa, ook in makkelijke taal, en de Wablieftkrant.

Van makkelijke taal ben ik altijd een voorstander geweest. Ik kan me behoorlijk opwinden over het taalgebruik van allerlei instanties, van de mutualiteit tot de belastingen, die denken dat ze slim overkomen door mensen te intimideren met hoogdravende woorden en ingewikkelde zinnen. Onlangs heb ik voor een Oekraïense vriendin een brief 'vertaald' van de mutualiteiten, die tartte alle verbeelding.

Maar dit boek in makkelijke taal is iets heel anders. Het is uitgegeven door Uitgeverij Eenvoudig Communiceren, en is bedoeld voor mensen die om allerlei redenen (nog) niet goed kunnen lezen in het Nederlands: anderstaligen, mensen met dyslexie, ADHD, concentratieproblemen, enzovoort.

B-stroom

Toen ik een paar maanden geleden stage gaf in de B-stroom, had ik een klasje vol met deze profielen. Lezen is sowieso niet hun grootste hobby (ik druk het zacht uit), maar net als iedereen zouden ze veel kunnen opsteken van lezen in een goed boek. Nieuwe woorden, andere werelden, andere tijden, andere culturen: je kan het allemaal ontdekken door te lezen. En sowieso is lezen ook een fijne, gezonde manier om te ontspannen.

Zondagskind van Judith Visser won de Hebban Literatuurprijs. Het boek gaat over een meisje met ASS en is deels autobiografisch. De schrijfster heeft zelf autisme en groeide op in een tijd waarin daar amper iets over bekend was.

Het hoofdpersonage in Zondagskind is Jasmijn Vink. Jasmijn praat niet graag met mensen, en al helemaal niet met vreemde mensen. Ze kan erg last hebben van drukte, geluiden en indrukken.

Asociaal en onbeleefd

Gelukkig heeft ze begripvolle ouders. Zo mag ze op haar kamer blijven als er bezoek komt. Dat bezoek vindt Jasmijn vaak asociaal en onbeleefd, maar haar moeder antwoordt dan: ‘Zo is Jasmijn nu eenmaal.’

Op school heeft Jasmijn het moeilijk. In de kleuterschool wil ze helemaal niet zijn. Ze is liever bij haar hond en ouders. De eerste dag wandelt ze door de schoolpoort naar buiten, naar huis. Ze vindt de weg niet en brengt dan maar de hele dag door op het toilet van het buurthuis. De ontsnapping zet de hele school, en bij uitbreiding het hele dorp, in rep en roer. Want natuurlijk is iedereen ongerust.

Sociale codes

De basisschool gaat nog nét, maar in de middelbare school heeft Jasmijn het zwaar. En hoewel ze alle boeken leest die ze kan vinden en waarschijnlijk dus best intelligent is, zit ze in een handelsrichting.

Gelukkig raakt ze bevriend met Kirstin, die de empathische gaven heeft die Jasmijn zo mist. Kirstin blijft haar beste vriendin en is ook het voorbeeld dat Jasmijn nodig heeft om te weten hoe ze zich moet gedragen in een moeilijke wereld vol sociale codes. Pas aan het einde van het boek, als Jasmijn al volwassen is, hoort ze voor het eerst over autisme..

Wachtlijst

Voor mij zijn veel zaken in dit boek herkenbaar. Mijn jongste dochter heeft ASS. Althans, dat vermoeden haar psycholoog en wij, haar ouders. Voor een officiële diagnose moeten we nog anderhalf jaar op de wachtlijst staan. (Voor de psycholoog zelf was het maar een half jaar, dat viel dus mee. 😏)

Tot het vijfde of zesde leerjaar was er aan onze dochter niet zoveel te merken, hoewel ze wel stevige driftbuien kon hebben. Maar tegen het einde van de basisschool werden die driftbuien heel frequent. Ze sloeg daarbij zo hard met de deur van haar kamer dat de pleister uit de muren viel. Nu zit ze in het eerste middelbaar en zijn de woede-uitbarstingen dagelijkse kost. Ze worden uitgelokt door zowat alles: vermoeidheid, irritatie, honger, stress, een prikkende trui, chaos, ... De deur hebben we intussen uit de scharnieren gehaald.

Instagram

Dat onze jongste dochter ASS zou kunnen hebben, daar kwam ik maar heel toevallig achter. Op een van mijn vele scrollavondjes botste ik op een Instagrambericht over autisme bij meisjes. Ik las hoe ASS zich bij hen vaak heel anders uit dan bij jongens. Meisjes, en zeker slimme, kopiëren sociaal wenselijk gedrag van anderen. Sommige doen dat zo goed dat ze ofwel pas heel laat, ofwel zelfs helemaal nooit een diagnose krijgen.

Nochtans dacht ik wel het een en ander te weten over ASS. Ik leerde erover in de lerarenopleiding. Bovendien heeft mijn petekind, een toffe jongen van 17, ASS. Als het gaat over de typische kenmerken, vinkt hij alle hokjes af. Maar mijn dochter dus niet.

Tekenen aan de wand

Hoewel, toen ik er wat over had nagedacht, zijn er toch wel tekenen aan de wand geweest. Onze jongste houdt van voorspelbaarheid en to-dolijstjes. In de kleuterschool en in de lagere school wilde ze niet naar verjaardagsfeestjes, hoewel ze er wel voor werd uitgenodigd. Gelukkig heeft ze wél veel vriendinnen, in tegenstelling tot Jasmijn in Zondagskind. Ze wil elke zondagavond wraps eten. Afwijken van die gewoonte kan, maar dan weet ze dat graag lang van tevoren.

Al haar hele leven kopieert onze dochter het gedrag van haar zus, die maar een jaartje ouder is. Haar beste vriendin kan ze zo goed imiteren dat haar stem vaak identiek klinkt. Bij het praten houdt ze haar mond soms op dezelfde manier als haar vriendinnetje. Dat meisje heeft een beetje een ‘overbeet’, dus dat valt op.

De proefwerken van de muziekschool slaan we sinds kort over, omdat ze daar te veel stress voor heeft. De muzieklerares is een fantastisch mens, die ook een zoon heeft met ASS.

Deze zomervakantie start mijn dochter met de therapie. Hopelijk vindt ze dan een manier om met haar frustraties en stress om te gaan.

Verliefd

Zondagskind (in de makkelijke taal-versie) heeft korte hoofdstukken en niet zo heel veel personages. De verhaallijnen zijn eenvoudig en lopen niet te veel door elkaar. Het boek is goed geschreven, zodat je echt wil weten hoe het verdergaat. Bijvoorbeeld wanneer een jongen uit Jasmijns klas verliefd is op haar, en Jasmijn écht niet weet wat ze daarmee moet.

Zelf leerde ik uit Zondagskind dat, ook bij meisjes, autisme veel gezichten heeft. Veel kenmerken van Jasmijn zie ik bij onze dochter terug, maar vele ook niet. En dat leert me dan ook weer dat voor elk ASS-kind een andere aanpak nodig is. Dat is een zoektocht. Voor ouders, leerkrachten én het kind zelf.

Lionel Messi en Shakespeare

Op de website van Uitgeverij Eenvoudig Communiceren zag ik dat het aanbod van makkelijke taal-boeken best groot is. Er zijn boeken voor kinderen, jongeren en volwassenen. Bij de jongeren zag ik een boek over games, twee Shakespeares, boeken over de bokser Muhammad Ali, voetballer Lionel Messi, prinses Amalia en Dracula.

En... je kan bij de boeken ook bijhorend lesmateriaal bestellen. Dat is betalend, en dat heb ik dus niet gedaan. In de beschrijving las ik dat het materiaal bestaat uit opdrachten die ‘helpen bij het begrijpen van de soms ingewikkelde taal, en niet voor vragen over leesvaardigheid, woordenschat of grammatica’. Lezen puur voor het plezier, dus.

Leve de dorpsbib! Een mens moet het soms niet te ver gaan zoeken. 🙂

🔎 Bron: Visser, J. (2024). Zondagskind in makkelijke taal (C. Janssen, Vert.). Eenvoudig Communiceren. ISBN 9789086967964.